آهنگ جدید و فوق العاده زیبای امیر مسعود به نام به تو بستگی داره

ترانه: مریم حیدر زاده – موزیک: امیرمسعود – تنظیم: بهزاد عبدالهی

میکس و مسترینگ: امیر دیوا

                                               آهنگ جدید , فوق العاده زیبا وشاداحمد عبدالخانی و امید جهان با نام آنالی

ترانه عربی : علی العتابی – ترانه عربی : احمد عبدالخانی

تنظیم : کامران ناصرپور

                                                              آهنگ جدید فوق العاده زیبای امید تاج الدین با نام دوستت دارم

ترانه : امیر علی بهادری - آهنگ و تنظیم : نیما علامه

 آهنگ جدید و فوق العاده زیبای پویا بیاتی به نام جبران

ترانه سرا: اصغر عظیمی مهر / ملودی : پویا بیاتی / تنظیم: فریبرز خاتمی

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای مهدی احمدوند به نام عاشق شدم

آهنگ جدید و فوق العاده زیبای رضایا به نام افسانه میشم

 

( ترانه : میلاد اتنا / آهنگ ، تنظیم ، میکس و مسترینگ : آرمیک )

( ترانه و آهنگ: افشین امینی / تنظیم: بابک مافی  / میکس و مسترینگ : سعید شایان)

( تنظیم، میکس و مسترینگ : مسعود جهانی )
( تهیه کننده : رضا شیری و حمید فریزند )

 آهنگ جدید و فوق العاده زیبای محمد علیزاده به همراهی حامد کولیوند به نام اوج احساس

ترانه و ملودی : محمد علیزاده ، تنظیم : میلاد ترابی

 

 آهنگ جدید و فوق العاده زیبا و شنیدنی افشین آذری به نام حرومت باشه

آهنگ ، تنظیم ، میکس و مسترینگ : افشین آذری ، ترانه : آیلاز عینی

 

آهنگ جدید و فوق العاده زیبای فرهاد جواهر کلام به نام خداحافظ

ترانه : ترانه بختیاری – ملودی : فرهاد – ریمیکس : کسری ایمان

آهنگ جدید و فوق العاده زیبای رضا نامی به نام خبر نداری از دلم

آهنگ و تنظیم : امین و امید – ترانه : رسول فرهادی

دانلود آهنگ جدید شاد و بسیار زیبای حامد پهلان به نام نازی

( ترانه و آهنگ : حامد پهلان / تنظیم : امیر ارشیا / میکس و مسترینگ : محمد کلهر )

دانلود آهنگ جدید و فوق العاده زیبای امید جهان به نام قسم

( تنظیم : علی نیا / میکس و مسترینگ : آرمیک )

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای علی حیدری به نام یه حلقه

( ترانه : علی حیدری / آهنگ و تنظیم : بهراد شهریاری )

 ترانه جدید امیر بهادر به نام متولد مرداد

ترانه  : امیرتوکلی /  ملودی : محسن امیری و امیربهادر /  تنظیم : محسن امیری

 رمیکس ترانه جدید مازیار فلاحی به نام من نمی دونم

رمیکس و تنظیم : امین کاوه

دانلود ترانه جدید و شاد فریدون آسرایی به نام میسوزم آتیشم

 

کتاب حاضر با عنوان «اندلس - تاریخ، فرهنگ و مقاومت اسلامی»، منتخبی از چهار اثر مهم در زمینه تاریخنگاری اسلامی در اندلس، ابداعات علمی و فرهنگی عالمانِ اندلسی، تاثیر اندیشة مغربزمین از رونق علوم و فنون اسلامی در اندلس و سرانجام مقاومتِ مسلمانان اندلس در برابر دادگاههای تفتیش عقاید کلیسای کاتولیک اسپانیای آن دوران است. بنابراین کتاب به صورتی خلاصهوار شامل بخشهایی از فراز تا فرود اندلس اسلامی میشود. تجربهای که در آن عبرتهای بسیاری است برای آنان که در پی اندیشه و تدبر در تاریخ اسلام و یافتن سنتهایی هستند که موجب این اتفاقات، در هر زمان و مکانی دیگر میشوند.

فصل اول با عنوان «شكلگيري تاريخنگاري عربي - اسلامی در اندلس» ترجمه کتاب «نشأة تدوین التاریخ العربی فی الأندلس» اثر دکتر عبدالواحد ذنون طه است. اهمیت این کتاب در آن است که بهصورتی مستدل و علمی نشان میدهد که سرآغاز تاریخنگاری علمی در اندلس بهدست خاندان رازی که ایرانی بودهاند، صورت گرفته است که از زمرۀ ابتکارات آنان قرار دادن مدخل جغرافیا در تاریخنگاری است.

دکتر عبدالواحد ذنون طه (متولد موصل عراق 1943 م)، استاد دانشگاه و مورخ معروف عراقی است. او بیتردید یکی از سرشناسترین محققان معاصر جهان اسلام در حوزۀ مطالعات تاریخ و تمدن اسلامی در اندلس است. مشخصات منبع مورد استفاده در ترجمه چنین است:عبدالواحد ذنون طه، 2004. نشاة تدوين التاريخ العربي في الأندلس. بیروت (ط 1) دارالمدی الاسلامی.

فصل دوم ترجمه کتاب کوچکی با عنوان «نقش نوآوريهاي برجستۀ دانشمندان اندلس در تجديد حيات فرهنگي اروپا» از محقق فلسطینی، مرحوم دکتر شوقی ابو خلیل (1941-2010م) است که آن را در همایشی با عنوان «تأثیر تمدن عربي - اسلامي بر غرب و نقش اسپانيا در انتقال آن» که در تاریخ 10 - 12 دسامبر 2003 م در غرناطه برگزار شد، ارائه کرده است. دکتر شوقی ابو خلیل دارای دکتری تاریخ و مدیر انتشارات دارالفکر دمشق بود که تالیفات متعددی در حوزۀ تاریخ و فرهنگ اسلامی دارد و اثر وی در کتاب همایش مذکور منتشر شده است. مشخصات منبع مورد استفاده در ترجمه چنین است: شوقی ابوخلیل. علماء الاندلس، ابداعاتهم المتميزة، دمشق، دارالفکر، 2005.

فصل سوم مقالهای است با عنوان «نقش اندلس بر اندیشۀ غربی» از دکتر عبدالواحد ذنون طه که آن را در همایش «تمدن عربی – اسلامی و اندیشۀ غربی» که در بیت الحکمه بغداد (ژوئن 1977) ارائه کرده است. مشخصات منبع آن چنین است: عبدالواحد ذنون طه، 2003. دراسات فی حضارة الاندلس و تاریخها. بیروت (ط 1) دارالمدی الاسلامی، ص 205- 235) (اثر الاندلس فی الفکر الغربی)

فصل چهارم نیز با عنوان «جنبش مقاومت عربی - اسلامی در اندلس بعد از سقوط غرناطه»ترجمۀ کتاب دیگری از دکتر عبدالواحد ذنون طه است. لازم به ذکر است که این فصل پیشتر در پاورقی روزنامه کیهان، (اولین بخش در شماره 18477مورخ 23/12/1384) منتشر شده بود که اینک در این کتاب، به همراه آثاری دیگر و در ویرایشی جدید تقدیم میشود. مشخصات منبع مورد استفاده چنین است:عبدالواحد ذنون طه، 2004. حرکة المقاومة العربیة الاسلامیة فی الاندلس بعد سقوط غرناطة. بیروت (ط 1) دارالمدی الاسلامی.

انشاء الله انتشار این کتاب گامی کوچک ولی مفید در جهت معرفی تاریخ، فرهنگ و تمدن مسلمانان اندلس باشد. و ما توفیقی الا بالله.

كاميار صداقت ثمرحسيني

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

کتاب «ابنخلدون» تالیفوترجمه دکتر کامیار صداقت ثمرحسینی عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (مرکز تحقیقات امام علی علیهالسلام)در 171 صفحه به زودی از سوی انتشارات آفتاب توسعه منتشر خواهد شد.

. لینک ثابت کتاب در کتابخانه ملی ایران

عناوین فصلهای کتاب ابن خلدون چنین است:

فصل اول : ابنخلدونشناسی در جهان عرب -کامیار صداقت ثمرحسینی

فصل دوم : فرهنگ اصطلاحات علم عمران - محمد عابد الجابری

فصل سوم : منطق علم عمران ابنخلدون - علی الوردی

فصل چهارم : علم عمران - موضوع و روش - محمد عابد الجابری

فصل پنجم: مفهوم ملكه در انديشۀ ابنخلدون- السید الشرقاوی

فصل ششم : شهر و دولت در اسلام - رضوان السید

منبع - خبرگزاری شبستان

خبرگزاری شبستان: تجربه نشان داده است که به هر میزان که تفکر وهابی و تکفیری بر جوامع اسلامی سیطره یابد، مسلمانانی که تحتتاثیر قرار گرفتهاند، قدرت ارتباطی و اشتراک مفهومیشان را نسبت به یکدیگر از دست میدهند. این خطر بزرگی است که جهان اسلام را تهدید میکند. در واقع، در ورای رواج فرهنگ تکفیر و درگیری میان مسلمانان کوشش هدفمندی جهت تغییر تصورات مسلمانان از جغرافیای جهان اسلام نهفته است. تکفیر شیعیان و دیگر مسلمانان موجب میشود تا نقشههای جدیدی از دارالاسلام و دارالحرب و مانند آن ترسیم شود. این ها بخش هایی از سخنان کامیار صداقت ثمر حسینی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات امام علی (ع) است که در گفتگویی پیرامون جنایات وهابیت در جهان اسلام و تاثیر سوء بر سبک زندگی مسلمانان بیان شده است. مشروح این گفتگو از نظرتان می گذرد:

ریشه اصلی جنایات وهابیت در سوریه و مصر را در چه اعتقاداتی باید جستجو کرد؟
ابتدا باید گفت که مسلمانان همه با هم برادرند و مشکل اصلی جهان اسلام، نه شیعه در برابر اهل سنت که دشمنان تقریب و وحدت اسلامی است؛ چه آنان سلفی و وهابی باشند و یا نباشند؛ اما برای درک بهتر وقایعی که وهابیت در مصر و یا سوریه ایجاد کرده است باید سه سطح متداخل 1. سیاستها و راهبردها، 2. اجرا و 3. جامعه هدف را از هم جدا کرد.
ما اگر نقشه جهان اسلام را در مقابل خود بگذاریم و روی مراکز چاپ و انتشاراتی که علیه شیعه فعالیت میکنند، علامت بگذاریم و سپس با خطکش آنها را به هم وصل کنیم و بار دیگر و این بار بر اساس ملیت نویسندگان ضد شیعه و نیز محل تحصیل آنها خطوطی با رنگی دیگر ترسیم و به هم متصل کنیم و همینکار را درباره مراکز آموزشی و رسانهای ضد شیعی و مانند آن، هر یک با رنگی متمایز انجام دهیم، به ناگاه خود را مواجه با شبکهای از خطوط پیچیده و درهمتنیده میبینیم که رنگها به طرز معناداری در عربستان سعودی متراکم میشوند. وقایعی که در سوریه و بحرین و مصر و مانند آن جاری است، در این شبکه قابل درکاند. در اینجا، خطوط ترسیم شده توجه ما را به بسامد یا فرکانس اصلی آن با محوریت عربستان سعودی جلب میکند. حال اگر این ساختار پیچیده را از زاویه مراحل شکلگیری تاریخیاش مورد توجه قرار دهیم، خواهیم دید که کمکم چیزی در حال ایجاد است، یعنی در دوران معاصر و از دوران ملک فیصل و بهویژه ملک خالد، سیاستی دنبال میشود که میخواهد عقاید شیخ محمد بن عبدالوهاب را از جریانی حاشیهای به جریان اصلی اعتقادی در جهان اسلام مبدل کند و نیز خواهیم دید که بتدریج فعالیتهای سلفی از عربستان سعودی به سایر کشورها بهویژه مصر منتقل میشود و به تدریج مناسبات درونی این شبکه خطوط به هم پیوسته بیشتری مییابد.
به باور من، در حوزه سیاستها و راهبردها، بیش از آنکه اعتقادات مطرح باشد، کسب منافع و قدرت اهمیت دارد. هدف سران آل سعود از ترویج وهابیت، تحکیم قدرت است. از این رو مشاهده میکنیم که شاخه اصلی سلفیه هیچگاه از آل سعود انتقاد نمیکنند و منتقدان آل سعود، همگی شاخههای فرعی منشعب شده از شاخه اصلی هستند. همچنین سلفیه جهادی که در افغانستان و پاکستان و عراق و سوریه مورد حمایت آل سعود است، در داخل عربستان سعودی مجوز فعالیت علیه حکومت ندارد. این یعنی سلفیه ابزاری جهت تحکیم قدرت است. اگرچه همگی آنان در شیعهستیزی، همداستان هستند.
اما «مجریان» مانند شیوخ سلفی و «جامعه هدف» یا همان مردمی که از روی بیاطلاعی و تبلیغات منفی شیوخ سعودی، از شیعه متنفر شدهاند، سخت درگیر موضوعات اعتقادی هستند. به لحاظ اعتقادی، اصلیترین مسئلهای که شیعه در دوران معاصر با آن درگیر است، اتهام «اعتقاد شیعه به تحریف قرآن» است؛ اتهامی که به تعبیر مرحوم علامه عسکری (ره) عامل اصلی کشتار شیعیان پاکستان و اینک در سایر کشورهاست.
این اتهام در آن ساختاری که گفته شد، دائماً در سراسر جهان اسلام تکرار میشود تا به برداشت رایج از شیعه مبدل شود و نیک میدانیم که اقلیت فعال همواره قدرتمندتر از اکثریت خاموش است. زمانی که به اهل سنت چنین القاء کنند که شیعه دشمن قرآن است و برای آن حریم و حرمتی قائل نیست، دیگر به راحتی میتوان هر اتهامی را به شیعه زد و انجام هر کاری را توجیه کرد. مابقی اتهامات از قبیل یهودی بودن تشیع و یا تقیه به منزلة فریب و نیرنگ و ... در حاشیه این اتهام کلان هستند.
از همین رو اولویت اصلی ما مسئله قرآن است؛ نه در سیاق دفاع شیعه در برابر اهل سنت و یا سلفیها، بلکه به منزله یکی از دو اصل تفکر شیعی بر اساس حدیث ثقلین، به نحوی که نام شیعه در جهان اسلام بلافاصله تداعیگر قرآن و اهلبیت رسولالله (صلیالله علیه وآله) شود. اینکه ایران مجوز توزیع قرآن در موسم حج را ندارد، نشان از نقطهضعف دشمنان وحدت اسلامی دارد. ما کارهای بسیار خوبی در این زمینه چه به لحاظ نظری و چه به لحاظ عملی مانند تأسیس گنجینه قرآن مسجد چهلستون بازار تهران توسط مرحوم آیتالله حاج شیخ حسن سعید تهرانی (ره) داشتهایم، اما باید آنها را در نگرش راهبردی کلانی در سطح جهان اسلام بازنویسی کنیم و ساختارهایی جهت ترویج تقریب و همدلی در جهان اسلام بهوجود آوریم.

آیا دشمنی وهابیت تنها به شیعه محدود میشود یا دارای عواقب سوء و تخریبی برای اهل سنت نیز بوده است؟
به طور کلی وهابیت دو دوره یا دو رویکرد را تجربه کرده است. ابتدا علیه مذاهب اهل سنت موضعی سخت اتخاذ کرد که انتقادات شدید علمای اسلام را موجب شد. سید مرتضی رضوی کشمیری منابع منتقد اهل سنت در رد وهابیت را در ملحق کتاب «البراهین الجلیّة فی دفع تشکیکات الوهابیّة» اثر آیتالله سیدمحمدحسن قزوینی آورده است که نشان میدهد صورتمسئله اختلاف شیخ محمدبن عبدالوهاب با شیعه در ذیل اختلاف بسیار او با بسیاری از علمای مذاهب مختلف اسلامی است. حتی حسن مشهور آل سلمان از شیوخ سلفی ضد شیعی اردنی که از شاگردان برجسته محمد ناصرالدین آلبانی، فهرستی طولانی در حدود 120 اثر در نقد سلفیه و وهابیت اشاره دارد که بسیاری از آنها منابع اهل سنت هستند. مثالها از این دست بسیار است و در حوصله این گفتوگو نیست. یکی از دلایل وجود چنین چالشی آن است که سلفیه از چارچوب فقهی رایج مذاهب اهل سنت خارج شده است. برای مثال میتوان به نقدهای تند شیخ محمدامین شنقیطی که از اساتید عبدالعزیز بن باز بود بر کلام علامه صاوی در حاشیة «تفسیر جلالین» اشاره کرد که چرا او در ذیل آیة 23 از سورة کهف گفته است که تقلید جز از مذاهب چهارگانه صحیح نیست و خروج از مذاهب چهارگانه را گمراهی است؟ توجه شود که این بحثها خارج از فضای شیعهشناسی آنان روی میدهد و نقدهایی درونی از یکدیگر است.
اما در رویکرد یا مرحله دوم که به باور من از دوره فیصل شروع میشود، شیوخ سعودی با تغییر تاکتیکی، بجای مخالفت با علمای اهل سنت درصدد تربیت سلفی آنها برآمدند. بیجهت نیست بزرگترین جابهجایی جمعیتی استاد - دانشجوی جهان اسلام در عربستان سعودی رخ داد که آن را در مجلد سوم شیعهشناسی اهل سنت که اخیراً آن را در نشست علمی مرکز تحقیقات امام علی علیهالسلام درباره آن سخنرانی داشتم، به تفصیل اشاره کردهام. تقریباً تمام شیوخ سلفی طراز اول مصر و الجزایر و کویت و یمن و ... همگی مستقیم و یا غیرمستقیم شاگرد مؤسسات آموزشی سعودی بودهاند. امروزه برخی از علمای مذهب مالکی مانند شیخ عبدالفتاح مورو از مؤسسان جنبش النهضه تونس نسبت به اهداف سازمانیافتۀ برخی از شیوخ تندروی سلفی برای از میان برداشتن فقه مالکی در تونس و جایگزین کردن آن با فقه حنبلی در قالب اجتهاد سلفی، شدیداً نگران هستند. این دوره تأثیرات مخربتری از قبل داشته است که چهبسا اثرات اصلی آن در چند دهه آتی بیشتر نمایان شود.

رابطه وهابیت تکفیری با قدرتهای بزرگ از چه منظر قابل تبیین است؟
در این خصوص باید به چند نکته مهم توجه کرد: اول آنکه کشورهای غربی تنها از منافع خود حمایت میکنند. ادوارد سعید بهدرستی متوجه شده بود عامل حضور غرب در منطقه دو چیز است: 1. حفظ امنیت رژیم غاصب اسرائیل و 2. نفت؛ بنابراین صورتمسئله غرب با وهابیت در تأمین این دو هدف اساسی گره خورده است.
دوم آنکه راهبردشناسان غربی شدیداً متکی به دادههای رصد و اطلاعات و عملیات هستند. هدف آنان از رصد اسلام کسب قدرت جهت تشدید اختلافات درونی در جهان اسلام است. آنان جهت کسب منافع خود گاه از شعار «یکی کن و حکومت کن» استفاده میکنند که مثال بارز آن در اقتصاد وابسته جهانی دیده میشود و گاه از شعار «تفرقه بینداز و حکومت کن» استفاده میکنند که نمونهای از آن استفاده از فرق و مذاهب اسلامی برای تضعیف جوامع اسلامی است.
سوم آنکه جریانات مشکوک منتسب به شیعه مانند گروه یاسر الحبیب در لندن، با حمایت ملموس قدرتهای غربی، فعالیتهای زیادی را علیه تقریب مذاهب اسلامی و تحریک اهل سنت علیه شیعه انجام میدهند، و از آنها نیز در تحلیل واقعیت ماجرای شیعهستیزی در جهان اسلام نباید غافل شد. مقام معظم رهبری تعبیری نیکو از ندای وحدت داشتند که حنجره دعوت مسلمانان به وحدت حنجره الهی و زبان تحریک به دشمنی زبان شیطان است.
ما از زمان فعالیت گروه یاسرالحبیب در سال 2010 میلادی، با روند رو به رشد شیعههراسی در جهان اسلام مواجهایم. خوشبختانه با موضعگیری مقام معظم رهبری در صدور فتوای حرمت توهین به مقدسات اهل سنت و آشکار شدن دشمنی یاسر الحبیب با مرجعیت شیعه مانند مرحوم آیتالله بهجت (آیتاللهالعظمی سیستانی و حضرت آیتاللهالعظمی مکارم شیرازی که مرجعی است بیدار که واکنش بسیار خوب و بهموقعی داشتند و سایر علمای شیعه در جهان اسلام، نقشه انتساب اقدامات یاسر الحبیب به شیعه نقش بر آب شد، هر چند همچنان تبلیغات منفی جهت بسیج افکار عمومی جهان اسلام علیه شیعه در جریان است.

آیا حمایت قدرتهای غرب از وهابیت و جنایات آن، نقضی آشکار بر مدعیات حقوق بشری آنها است؟
چنانکه قبلاً اشاره شد، قدرتهای غربی به دنبال کسب منافع خود هستند و از این رو اگر حقوق انسانی دیگر ملل جهان با منافعشان در تعارض باشد، منافع خود را بر حفظ ارزشهای انسانی و الهی ترجیح میدهند. علاوه بر متفکران مسلمان، چهرههای غربی رویکرد واقعگرای روابط بینالملل هم نه از حیث اظهار همدردی با مسلمانان، بلکه از حیث بیان آنچه در جریان است، بر محوریت منافع غرب تاکید کردهاند. این بدان معناست که قدرتهای غربی، شهروندان دیگر ملل جهان را انسانهای درجه دوم میبینند. بهخاطر دارم عنوان خبر بیبیسی در تاریخ 11 سپتامبر 2004 م. چنین بود: «سه سال زندان برای نجات مجروح عراقی از درد و رنج» عنوان تداعیگر فداکاری انسانی و قدرنشناسی آن از سوی مسئولان بود. ولی واقعیت خبر چه بود؟ سرباز آمریکایی به نام جانی هورن، فردی عراقی، غیرنظامی و غیرمسلحی به نام قاسم حسن را که توسط آمریکاییها زخمی شده بود، به بهانه راحت کردن او، مجدداً به رگبار گلوله بست. فرمانده آن سرباز در دادگاه وی را سربازی برجسته با قابلیتهای بیشمار و اخلاقیات قوی معرفی کرده بود. آیا اگر قاسم حسن چنین کاری را با سرباز آمریکایی کرده بود، آمریکا همین مجازات را برای او وضع میکرد؟ در اینجا نیز ما شاهد محکومیت کشتار شیعیان مصر توسط مقامات آمریکایی هستیم، اما این محکومیت موجب نمیشود تا شبکههای اینترنتی و رسانهای تکفیری از سرورها و ماهوارههای غربی که عمدتاً متعلق به ایالاتمتحده هستند، حذف شود. آیا در ایالاتمتحده شبکهای که زمینههای فکری کشتار شهروندان آن کشور را ایجاد کند، مجوز ادامه فعالیت خواهد داشت؟

جنایات و تفکرات تکفیریها چه آسیبهایی برای سبک زندگی اسلامی بهعنوان آنچه در قرآن و سنت تصریح شده است، دارد؟
تجربه نشان داده است که به هر میزان که تفکر وهابی و تکفیری بر جوامع اسلامی سیطره یابد، مسلمانانی که تحتتاثیر قرار گرفتهاند، قدرت ارتباطی و اشتراک مفهومیشان را نسبت به یکدیگر از دست میدهند. این خطر بزرگی است که جهان اسلام را تهدید میکند. در واقع، در ورای رواج فرهنگ تکفیر و درگیری میان مسلمانان کوشش هدفمندی جهت تغییر تصورات مسلمانان از جغرافیای جهان اسلام نهفته است. تکفیر شیعیان و دیگر مسلمانان موجب میشود تا نقشههای جدیدی از دارالاسلام و دارالحرب و مانند آن ترسیم شود. موضوع تکفیر مسلمانان تنها نوشتهای در کتابها و یا اعلامیهای روی کاغذها نیست و تبعات عملی خطیری دارد. هر فتوای تکفیری، بهویژهزمانی که تمامیت یک مذهب اسلامی و نه خطای فردی را مورد هدف قرار دهد، گامی است در راستای شکستن تمامیت حریم جهان اسلام که همه عرصههای زندگی اجتماعی و فردی مسلمانان را دگرگون میکند.

جنایات و عقاید باطل وهابیت در روند اسلام هراسی و گسترش دامنه اقدامات غرب در این زمینه چقدر اثرگذار بوده است؟
ادوارد سعید (متفکر مسیحی فلسطینی) در مهمترین آثار خود نشان داد که غربیها تصویری غیرواقعی و معمولاً خشن از اسلام را به نمایش میگذارند. آنان در عین بهره گرفتن از ایجاد تفرقه در جهان اسلام، میکوشند تا تصویری خشن و بیمنطق از اسلام ارائه دهند تا مانع نفوذ اسلام به قلوب انسان ها شوند.

سخن پایانی...
من بارها به بهانههای مختلف تاکید کردهام که دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید به صورت دائم فعالیتهای تقریبی و ضد تقریبی را رصد کنند و محصولات فرهنگی ارائه شده به جهان اسلام را با دقت تحلیل کنند. این کارها، کار یک نفر نیست و باید تبدیل به جریانی اثرگذار در مراکز پژوهشی کشور، با اولویت جهان اسلام شود.
بیداری اسلامی صرفا حرف زدن و مقاله نوشتن و اظهار نگرانی و دردمندی نیست؛ این بیداری یعنی بیدار بودن، یعنی رصد دائمی و ایجاد نظام بایگانی قابل رجوع برای دستاوردها و تجربیات گذشته. کافی است با جستجو در منابع کتابخانه ملی ایران، آثار علمی نوشته شده درباره لیبی و یمن و بحرین و پاکستان در بعد از انقلاب بررسی و تحلیل شود تا عمق بحران دانسته شود.
در اینجا تاکید میکنم که آثار آیتالله تسخیری که از بزرگان تقریب و وحدت اسلامی در عصر حاضر است، از مهمترین منابع موجود در فهم اندیشۀ تقریب، مبتنی بر آرمان حضرت امام خمینی (ره) است؛ آرمانی که همواره مورد تاکید و توجه مقام معظم رهبری بوده است

منبع - خبرگزاری شبستان

خبرگزاری شبستان: تجربه نشان داده است که به هر میزان که تفکر وهابی و تکفیری بر جوامع اسلامی سیطره یابد، مسلمانانی که تحتتاثیر قرار گرفتهاند، قدرت ارتباطی و اشتراک مفهومیشان را نسبت به یکدیگر از دست میدهند. این خطر بزرگی است که جهان اسلام را تهدید میکند. در واقع، در ورای رواج فرهنگ تکفیر و درگیری میان مسلمانان کوشش هدفمندی جهت تغییر تصورات مسلمانان از جغرافیای جهان اسلام نهفته است. تکفیر شیعیان و دیگر مسلمانان موجب میشود تا نقشههای جدیدی از دارالاسلام و دارالحرب و مانند آن ترسیم شود. این ها بخش هایی از سخنان کامیار صداقت ثمر حسینی، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات امام علی (ع) است که در گفتگویی پیرامون جنایات وهابیت در جهان اسلام و تاثیر سوء بر سبک زندگی مسلمانان بیان شده است. مشروح این گفتگو از نظرتان می گذرد:

ریشه اصلی جنایات وهابیت در سوریه و مصر را در چه اعتقاداتی باید جستجو کرد؟
ابتدا باید گفت که مسلمانان همه با هم برادرند و مشکل اصلی جهان اسلام، نه شیعه در برابر اهل سنت که دشمنان تقریب و وحدت اسلامی است؛ چه آنان سلفی و وهابی باشند و یا نباشند؛ اما برای درک بهتر وقایعی که وهابیت در مصر و یا سوریه ایجاد کرده است باید سه سطح متداخل 1. سیاستها و راهبردها، 2. اجرا و 3. جامعه هدف را از هم جدا کرد.
ما اگر نقشه جهان اسلام را در مقابل خود بگذاریم و روی مراکز چاپ و انتشاراتی که علیه شیعه فعالیت میکنند، علامت بگذاریم و سپس با خطکش آنها را به هم وصل کنیم و بار دیگر و این بار بر اساس ملیت نویسندگان ضد شیعه و نیز محل تحصیل آنها خطوطی با رنگی دیگر ترسیم و به هم متصل کنیم و همینکار را درباره مراکز آموزشی و رسانهای ضد شیعی و مانند آن، هر یک با رنگی متمایز انجام دهیم، به ناگاه خود را مواجه با شبکهای از خطوط پیچیده و درهمتنیده میبینیم که رنگها به طرز معناداری در عربستان سعودی متراکم میشوند. وقایعی که در سوریه و بحرین و مصر و مانند آن جاری است، در این شبکه قابل درکاند. در اینجا، خطوط ترسیم شده توجه ما را به بسامد یا فرکانس اصلی آن با محوریت عربستان سعودی جلب میکند. حال اگر این ساختار پیچیده را از زاویه مراحل شکلگیری تاریخیاش مورد توجه قرار دهیم، خواهیم دید که کمکم چیزی در حال ایجاد است، یعنی در دوران معاصر و از دوران ملک فیصل و بهویژه ملک خالد، سیاستی دنبال میشود که میخواهد عقاید شیخ محمد بن عبدالوهاب را از جریانی حاشیهای به جریان اصلی اعتقادی در جهان اسلام مبدل کند و نیز خواهیم دید که بتدریج فعالیتهای سلفی از عربستان سعودی به سایر کشورها بهویژه مصر منتقل میشود و به تدریج مناسبات درونی این شبکه خطوط به هم پیوسته بیشتری مییابد.
به باور من، در حوزه سیاستها و راهبردها، بیش از آنکه اعتقادات مطرح باشد، کسب منافع و قدرت اهمیت دارد. هدف سران آل سعود از ترویج وهابیت، تحکیم قدرت است. از این رو مشاهده میکنیم که شاخه اصلی سلفیه هیچگاه از آل سعود انتقاد نمیکنند و منتقدان آل سعود، همگی شاخههای فرعی منشعب شده از شاخه اصلی هستند. همچنین سلفیه جهادی که در افغانستان و پاکستان و عراق و سوریه مورد حمایت آل سعود است، در داخل عربستان سعودی مجوز فعالیت علیه حکومت ندارد. این یعنی سلفیه ابزاری جهت تحکیم قدرت است. اگرچه همگی آنان در شیعهستیزی، همداستان هستند.
اما «مجریان» مانند شیوخ سلفی و «جامعه هدف» یا همان مردمی که از روی بیاطلاعی و تبلیغات منفی شیوخ سعودی، از شیعه متنفر شدهاند، سخت درگیر موضوعات اعتقادی هستند. به لحاظ اعتقادی، اصلیترین مسئلهای که شیعه در دوران معاصر با آن درگیر است، اتهام «اعتقاد شیعه به تحریف قرآن» است؛ اتهامی که به تعبیر مرحوم علامه عسکری (ره) عامل اصلی کشتار شیعیان پاکستان و اینک در سایر کشورهاست.
این اتهام در آن ساختاری که گفته شد، دائماً در سراسر جهان اسلام تکرار میشود تا به برداشت رایج از شیعه مبدل شود و نیک میدانیم که اقلیت فعال همواره قدرتمندتر از اکثریت خاموش است. زمانی که به اهل سنت چنین القاء کنند که شیعه دشمن قرآن است و برای آن حریم و حرمتی قائل نیست، دیگر به راحتی میتوان هر اتهامی را به شیعه زد و انجام هر کاری را توجیه کرد. مابقی اتهامات از قبیل یهودی بودن تشیع و یا تقیه به منزلة فریب و نیرنگ و ... در حاشیه این اتهام کلان هستند.
از همین رو اولویت اصلی ما مسئله قرآن است؛ نه در سیاق دفاع شیعه در برابر اهل سنت و یا سلفیها، بلکه به منزله یکی از دو اصل تفکر شیعی بر اساس حدیث ثقلین، به نحوی که نام شیعه در جهان اسلام بلافاصله تداعیگر قرآن و اهلبیت رسولالله (صلیالله علیه وآله) شود. اینکه ایران مجوز توزیع قرآن در موسم حج را ندارد، نشان از نقطهضعف دشمنان وحدت اسلامی دارد. ما کارهای بسیار خوبی در این زمینه چه به لحاظ نظری و چه به لحاظ عملی مانند تأسیس گنجینه قرآن مسجد چهلستون بازار تهران توسط مرحوم آیتالله حاج شیخ حسن سعید تهرانی (ره) داشتهایم، اما باید آنها را در نگرش راهبردی کلانی در سطح جهان اسلام بازنویسی کنیم و ساختارهایی جهت ترویج تقریب و همدلی در جهان اسلام بهوجود آوریم.

آیا دشمنی وهابیت تنها به شیعه محدود میشود یا دارای عواقب سوء و تخریبی برای اهل سنت نیز بوده است؟
به طور کلی وهابیت دو دوره یا دو رویکرد را تجربه کرده است. ابتدا علیه مذاهب اهل سنت موضعی سخت اتخاذ کرد که انتقادات شدید علمای اسلام را موجب شد. سید مرتضی رضوی کشمیری منابع منتقد اهل سنت در رد وهابیت را در ملحق کتاب «البراهین الجلیّة فی دفع تشکیکات الوهابیّة» اثر آیتالله سیدمحمدحسن قزوینی آورده است که نشان میدهد صورتمسئله اختلاف شیخ محمدبن عبدالوهاب با شیعه در ذیل اختلاف بسیار او با بسیاری از علمای مذاهب مختلف اسلامی است. حتی حسن مشهور آل سلمان از شیوخ سلفی ضد شیعی اردنی که از شاگردان برجسته محمد ناصرالدین آلبانی، فهرستی طولانی در حدود 120 اثر در نقد سلفیه و وهابیت اشاره دارد که بسیاری از آنها منابع اهل سنت هستند. مثالها از این دست بسیار است و در حوصله این گفتوگو نیست. یکی از دلایل وجود چنین چالشی آن است که سلفیه از چارچوب فقهی رایج مذاهب اهل سنت خارج شده است. برای مثال میتوان به نقدهای تند شیخ محمدامین شنقیطی که از اساتید عبدالعزیز بن باز بود بر کلام علامه صاوی در حاشیة «تفسیر جلالین» اشاره کرد که چرا او در ذیل آیة 23 از سورة کهف گفته است که تقلید جز از مذاهب چهارگانه صحیح نیست و خروج از مذاهب چهارگانه را گمراهی است؟ توجه شود که این بحثها خارج از فضای شیعهشناسی آنان روی میدهد و نقدهایی درونی از یکدیگر است.
اما در رویکرد یا مرحله دوم که به باور من از دوره فیصل شروع میشود، شیوخ سعودی با تغییر تاکتیکی، بجای مخالفت با علمای اهل سنت درصدد تربیت سلفی آنها برآمدند. بیجهت نیست بزرگترین جابهجایی جمعیتی استاد - دانشجوی جهان اسلام در عربستان سعودی رخ داد که آن را در مجلد سوم شیعهشناسی اهل سنت که اخیراً آن را در نشست علمی مرکز تحقیقات امام علی علیهالسلام درباره آن سخنرانی داشتم، به تفصیل اشاره کردهام. تقریباً تمام شیوخ سلفی طراز اول مصر و الجزایر و کویت و یمن و ... همگی مستقیم و یا غیرمستقیم شاگرد مؤسسات آموزشی سعودی بودهاند. امروزه برخی از علمای مذهب مالکی مانند شیخ عبدالفتاح مورو از مؤسسان جنبش النهضه تونس نسبت به اهداف سازمانیافتۀ برخی از شیوخ تندروی سلفی برای از میان برداشتن فقه مالکی در تونس و جایگزین کردن آن با فقه حنبلی در قالب اجتهاد سلفی، شدیداً نگران هستند. این دوره تأثیرات مخربتری از قبل داشته است که چهبسا اثرات اصلی آن در چند دهه آتی بیشتر نمایان شود.

رابطه وهابیت تکفیری با قدرتهای بزرگ از چه منظر قابل تبیین است؟
در این خصوص باید به چند نکته مهم توجه کرد: اول آنکه کشورهای غربی تنها از منافع خود حمایت میکنند. ادوارد سعید بهدرستی متوجه شده بود عامل حضور غرب در منطقه دو چیز است: 1. حفظ امنیت رژیم غاصب اسرائیل و 2. نفت؛ بنابراین صورتمسئله غرب با وهابیت در تأمین این دو هدف اساسی گره خورده است.
دوم آنکه راهبردشناسان غربی شدیداً متکی به دادههای رصد و اطلاعات و عملیات هستند. هدف آنان از رصد اسلام کسب قدرت جهت تشدید اختلافات درونی در جهان اسلام است. آنان جهت کسب منافع خود گاه از شعار «یکی کن و حکومت کن» استفاده میکنند که مثال بارز آن در اقتصاد وابسته جهانی دیده میشود و گاه از شعار «تفرقه بینداز و حکومت کن» استفاده میکنند که نمونهای از آن استفاده از فرق و مذاهب اسلامی برای تضعیف جوامع اسلامی است.
سوم آنکه جریانات مشکوک منتسب به شیعه مانند گروه یاسر الحبیب در لندن، با حمایت ملموس قدرتهای غربی، فعالیتهای زیادی را علیه تقریب مذاهب اسلامی و تحریک اهل سنت علیه شیعه انجام میدهند، و از آنها نیز در تحلیل واقعیت ماجرای شیعهستیزی در جهان اسلام نباید غافل شد. مقام معظم رهبری تعبیری نیکو از ندای وحدت داشتند که حنجره دعوت مسلمانان به وحدت حنجره الهی و زبان تحریک به دشمنی زبان شیطان است.
ما از زمان فعالیت گروه یاسرالحبیب در سال 2010 میلادی، با روند رو به رشد شیعههراسی در جهان اسلام مواجهایم. خوشبختانه با موضعگیری مقام معظم رهبری در صدور فتوای حرمت توهین به مقدسات اهل سنت و آشکار شدن دشمنی یاسر الحبیب با مرجعیت شیعه مانند مرحوم آیتالله بهجت (آیتاللهالعظمی سیستانی و حضرت آیتاللهالعظمی مکارم شیرازی که مرجعی است بیدار که واکنش بسیار خوب و بهموقعی داشتند و سایر علمای شیعه در جهان اسلام، نقشه انتساب اقدامات یاسر الحبیب به شیعه نقش بر آب شد، هر چند همچنان تبلیغات منفی جهت بسیج افکار عمومی جهان اسلام علیه شیعه در جریان است.

آیا حمایت قدرتهای غرب از وهابیت و جنایات آن، نقضی آشکار بر مدعیات حقوق بشری آنها است؟
چنانکه قبلاً اشاره شد، قدرتهای غربی به دنبال کسب منافع خود هستند و از این رو اگر حقوق انسانی دیگر ملل جهان با منافعشان در تعارض باشد، منافع خود را بر حفظ ارزشهای انسانی و الهی ترجیح میدهند. علاوه بر متفکران مسلمان، چهرههای غربی رویکرد واقعگرای روابط بینالملل هم نه از حیث اظهار همدردی با مسلمانان، بلکه از حیث بیان آنچه در جریان است، بر محوریت منافع غرب تاکید کردهاند. این بدان معناست که قدرتهای غربی، شهروندان دیگر ملل جهان را انسانهای درجه دوم میبینند. بهخاطر دارم عنوان خبر بیبیسی در تاریخ 11 سپتامبر 2004 م. چنین بود: «سه سال زندان برای نجات مجروح عراقی از درد و رنج» عنوان تداعیگر فداکاری انسانی و قدرنشناسی آن از سوی مسئولان بود. ولی واقعیت خبر چه بود؟ سرباز آمریکایی به نام جانی هورن، فردی عراقی، غیرنظامی و غیرمسلحی به نام قاسم حسن را که توسط آمریکاییها زخمی شده بود، به بهانه راحت کردن او، مجدداً به رگبار گلوله بست. فرمانده آن سرباز در دادگاه وی را سربازی برجسته با قابلیتهای بیشمار و اخلاقیات قوی معرفی کرده بود. آیا اگر قاسم حسن چنین کاری را با سرباز آمریکایی کرده بود، آمریکا همین مجازات را برای او وضع میکرد؟ در اینجا نیز ما شاهد محکومیت کشتار شیعیان مصر توسط مقامات آمریکایی هستیم، اما این محکومیت موجب نمیشود تا شبکههای اینترنتی و رسانهای تکفیری از سرورها و ماهوارههای غربی که عمدتاً متعلق به ایالاتمتحده هستند، حذف شود. آیا در ایالاتمتحده شبکهای که زمینههای فکری کشتار شهروندان آن کشور را ایجاد کند، مجوز ادامه فعالیت خواهد داشت؟

جنایات و تفکرات تکفیریها چه آسیبهایی برای سبک زندگی اسلامی بهعنوان آنچه در قرآن و سنت تصریح شده است، دارد؟
تجربه نشان داده است که به هر میزان که تفکر وهابی و تکفیری بر جوامع اسلامی سیطره یابد، مسلمانانی که تحتتاثیر قرار گرفتهاند، قدرت ارتباطی و اشتراک مفهومیشان را نسبت به یکدیگر از دست میدهند. این خطر بزرگی است که جهان اسلام را تهدید میکند. در واقع، در ورای رواج فرهنگ تکفیر و درگیری میان مسلمانان کوشش هدفمندی جهت تغییر تصورات مسلمانان از جغرافیای جهان اسلام نهفته است. تکفیر شیعیان و دیگر مسلمانان موجب میشود تا نقشههای جدیدی از دارالاسلام و دارالحرب و مانند آن ترسیم شود. موضوع تکفیر مسلمانان تنها نوشتهای در کتابها و یا اعلامیهای روی کاغذها نیست و تبعات عملی خطیری دارد. هر فتوای تکفیری، بهویژهزمانی که تمامیت یک مذهب اسلامی و نه خطای فردی را مورد هدف قرار دهد، گامی است در راستای شکستن تمامیت حریم جهان اسلام که همه عرصههای زندگی اجتماعی و فردی مسلمانان را دگرگون میکند.

جنایات و عقاید باطل وهابیت در روند اسلام هراسی و گسترش دامنه اقدامات غرب در این زمینه چقدر اثرگذار بوده است؟
ادوارد سعید (متفکر مسیحی فلسطینی) در مهمترین آثار خود نشان داد که غربیها تصویری غیرواقعی و معمولاً خشن از اسلام را به نمایش میگذارند. آنان در عین بهره گرفتن از ایجاد تفرقه در جهان اسلام، میکوشند تا تصویری خشن و بیمنطق از اسلام ارائه دهند تا مانع نفوذ اسلام به قلوب انسان ها شوند.

سخن پایانی...
من بارها به بهانههای مختلف تاکید کردهام که دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید به صورت دائم فعالیتهای تقریبی و ضد تقریبی را رصد کنند و محصولات فرهنگی ارائه شده به جهان اسلام را با دقت تحلیل کنند. این کارها، کار یک نفر نیست و باید تبدیل به جریانی اثرگذار در مراکز پژوهشی کشور، با اولویت جهان اسلام شود.
بیداری اسلامی صرفا حرف زدن و مقاله نوشتن و اظهار نگرانی و دردمندی نیست؛ این بیداری یعنی بیدار بودن، یعنی رصد دائمی و ایجاد نظام بایگانی قابل رجوع برای دستاوردها و تجربیات گذشته. کافی است با جستجو در منابع کتابخانه ملی ایران، آثار علمی نوشته شده درباره لیبی و یمن و بحرین و پاکستان در بعد از انقلاب بررسی و تحلیل شود تا عمق بحران دانسته شود.
در اینجا تاکید میکنم که آثار آیتالله تسخیری که از بزرگان تقریب و وحدت اسلامی در عصر حاضر است، از مهمترین منابع موجود در فهم اندیشۀ تقریب، مبتنی بر آرمان حضرت امام خمینی (ره) است؛ آرمانی که همواره مورد تاکید و توجه مقام معظم رهبری بوده است

منبع خبر - خبرگزاری نسیم

جریان سلفی گری روزبهروز در سطح جهان اسلام گسترش مییابد و به تبع آن فعالیت های مختلف افراطی به نام اسلامگرایی نیز افزایش یافته است که سر بریدن و کشتارهای گروههای تکفیری در سوریه، پاکستان، عراق و در تازهترین مورد در مصر، ماحصل ترویج عقاید این جریان است. به همین بهانه پای صحبت دکتر کامیار صداقت ثمرحسینی، عضو هیأت علمی و استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نشستیم تا به ریشه یابی عقاید این گروههای انحرافی بپردازیم.

* سلفیهای تکفیری چه کسانی هستند؟

- سلفیه مکتبی است که طرز فکر و عمل پارهای از صحابه، تابعان و تابعان آنها را حجتی شرعی برای زندگی در عصر حاضر قلمداد میکند. پیروان این عقیده، از یکسو از موازین فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت خارجشدهاند و از سوی دیگر با باز کردن راه اجتهاد بر اساس فهم صحابه، باب پیدایش برخی فتاوی افراطی نادرست و سلیقهای را گشودهاند. شکلگیری چنین عقیدهای از سده چهارم هجری قمری آغاز شد، اما بعدها توسط ابنتیمیه و شاگردانش مدون شد و نهایتاً با محمد بن عبدالوهاب و از طریق حاکمان آل سعود در دوران معاصر تجدید حیات یافت. به سلفیها به اعتبار نام محمد بن عبدالوهاب، وهابی نیز اطلاق میشود. در این سیاق، «تکفیری» عنوانی است که به فرد یا جریانی اطلاق میشود که غالباً برخاسته از قرائتهای مختلف سلفی وهابی، مسلمانان را بهصرف آنکه با آنان همعقیده نیستند، بر خلاف معیارهای شرعی شناختهشده، متهم به کفر و خروج از دین میکنند. کافر خواندن مسلمانان و یا اصولاً مذاهب اسلامی، پیامدها و واکنشهای عملی مهمی در جوامع اسلامی دارد. چنانکه فتاوی تکفیری در پس بسیاری از اقدامات تروریستی پاکستان و عراق و اخیراً جنایت شهادت شیعیان مصر، قرار دارند. جهت مطالعه بیشتر درباره عقاید وهابیت، آثار حضرت آیتاللهالعظمی سبحانی توصیه میشود.

* چه اعتقاداتی در سلفیهای تکفیری موجب این اقدامات وحشیانه و خشونتآمیز میشود؟

- شیعهشناسیِ گروههای مختلف سلفی (وهابی) اعم از جهادی و تکفیری و یا رسمی و علمی، بهرغم همه اختلافنظرهای درونیشان درباره دیگر مسایل، کموبیش شکلی یکسان و مشابه دارد و معمولاً متأثر از آثار ابنتیمیه و شاگردش ابنقیم الجوزی است که اثرگذارترین شخصیتها بر سلفیهای معاصر چون محمد بنعبدالوهاب و شاگردانش بودهاند. مهمترین دلیلی که آنان در توجیه تکفیر شیعیان ارائه دادهاند، ادعای دروغینِ «اعتقاد شیعه به تحریف قرآن» است. وقتی پیروان یک مذهب متهم به عدم اعتقاد به قرآن میشوند، بهراحتی میتوان سایر باورهای نادرست درباره آنان را تبلیغ کرد و آنان را متهم به عقایدی غیرتوحیدی کرد. این در حالی است که علمای بزرگی از شیعه مانند مرحوم شیخ صدوق (ره) تا روزگار معاصر همانند مرحوم امام خمینی (ره) و شاگردانش همچون مرحوم آیتالله معرفت (ره) همگی بر تحریفناپذیری و صیانت قرآن از تحریف تاکید کردهاند. در سالهای اخیر، بهویژه پس از بحران سوریه، عملیات روانی سنگینی در مصر علیه شیعیان آغاز و تشدید شد که محور اصلی تمام نظرات تکفیری شیوخی چون محمد عبدالملک الزغبی و یا ابواسحاق الحوینی، محمد فرید، محمدابراهیم منصور و دیگران، بر پایه همین اتهام بوده است.

دهها سال پیش مرحوم آیتالله حاج شیخ حسن سعید تهرانی (ره) در کتابخانه مسجد چهلستون بازار تهران، گنجینه قرآن را تأسیس کرد. او کوشید تا نسخ مختلف قرآن کریم را به هر میزان که میتواند از سراسر جهان - اعم از چاپی و خطی، با ترجمه و یا بدون ترجمه - جمع کند که در آن زمان مجموعاً بالغ بر هزار نسخه شد. علاوه بر آن در حدود سی و پنج هزار مجلد کتاب جمع کرد که بیست هزار مجلد آن مربوط به علوم قرآنی بود. پشت سر تأسیس گنجینه قرآن اندیشهای راهبردی برای آینده شیعه و تقریب مذاهب اسلامی موجود است. من چندین بار سعادت دیدار با آن عالم بزرگ را داشتم و شوق و شور و اخلاص او را نسبت به هدفی والایی که داشت فراموش نمیکنم. آن مرحوم با تأسیس این کتابخانه عملاً سلفیهای وهابی را در مقابل این پرسش قرار میداد که از بین تمام قرآنهای موجود در این گنجینه قرآنی، آن قرآنی که ادعا میکنید شیعه آن را قبول دارد و تحریف شده است، نشان دهید؟

یهودی قلمداد کردن عقاید شیعه، اتهام ناروای دیگری است که از سوی سلفیها مکرر بیان میشود. این موضوع را معمولاً در ذیل داستان عبدالله ابن سبأ مطرح میکنند. علامه عسکری (ره) در تحقیقات خود افسانه بودن شخصیت عبدالله بن سبأ را نشان میدهد. بر این اساس، شخصی یهودی از اهالی یمن که ظاهراً مسلمان شده بود، اول بار عقاید شیعی را بر اساس تعالیم یهودی بیان کرد و اینچنین او مؤسس عقیده شیعه است! برخی از سلفیها مانند سعدی مهدی الهاشمی که از اساتید دانشگاه امالقری سعودی است، با استفاده از این داستان، راویان شیعی را نیز یهودی پنداشتهاند. مابقی اتهامات و ادعاها درباره شیعه معمولاً حولوحوش این دو محور اصلی و یا فرع بر آنها هستند.

* میزان تطابق اعتقادات ایشان با منابع اهل سنت چگونه است؟

- سلفیه در طول تاریخ همواره فرقهای حاشیهای در کنار مذاهب اصلی چهارگانه برادران اهل سنت بوده است. خاستگاه آنان هرچند مذهب حنبلی است، اما خود اهل اجتهادند و از صورت سنتی آن خارجشدهاند. در دوران معاصر، سیاست رسمی عربستان سعودی مبتنی بر تصفیه متون اهل سنت از هر آنچه خارج از اعتقادات سلفی است و تربیت دانشجو و استاد بر پایه متون جدید بنا شد. هدف از اتخاذ چنین سیاستی که مورد توجه شیوخی چون ناصرالدین آلبانی بود، تبدیل سلفیه به جریان اصلی اعتقادی اهل سنت بود. این موضوع که اکنون بدنه اصلی شیوخ سلفی مصر، از قبیل ابواسحاق حوینی، محمد حسان، محمد اسماعیل مقدم، محمدحسین یعقوب، محمود المصری همگی تحصیلکرده عربستان سعودیاند، بدان معناست که عربستان سعودی از چندین دهه پیش درصدد تربیت نسل جدید شیوخ سلفی بوده است. در حقیقت، در حدود نیمقرن گذشته ما شاهد بزرگترین جابهجایی جمعیتی استاد و دانشجو در جهان اسلام جهت تعلیم و تربیت در عربستان سعودی بودهایم. این موضوع را به طور مفصل در مجلد سوم کتاب شیعهشناسی معاصر اهل سنت که به دانشگاهها و مراکز آموزشی مخالفان تقریب مذاهب اسلامی اختصاص دارد، تشریح کردهام که انشاء الله در آینده از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر خواهد شد. این جابهجایی کوششی هدفمند برای تغییر عقاید اسلامی در سطح جهان اسلام است و در حقیقت موضوع بسیار وسیعتر از مخالفت سلفیهای وهابی با شیعه است و مشکل را نباید صرفاً مشکل شیعه پنداشت.

* موضع رسانههای غرب و پوشش خبری رسانههای جمعی غرب به اقدامات سلفیهای چیست؟

- در رابطه با رسانهها دو نکته جالبتوجه است. اول آنکه در فاصله سالهای 2003 میلادی تا 2006 میلادی که با تغییر رژیم بعثی عراق تا اعدام صدام همراه شد، ماهوارهها و پایگاههای اینترنتی سلفی، با مفهومپردازی درباره «هلال شیعی»، بهصورتی تصاعدی تأسیس و یا فعال شدند و ادبیات وسیعی در شیعههراسی و تکفیر شیعیان تولید کردند. اصطلاح هلال شیعی را اول بار توسط ملک عبدالله در اثنای سفرش به ایالاتمتحده در دسامبر سال 2004 میلادی بیان کرده بود. این تبلیغات رسانهای بعدها در جریان قیام مردم مظلوم بحرین و بحران سوریه به اوج خود رسید.

درصورتیکه به مالکیت سرورهای پایگاههای اینترنتی تکفیری توجه کنیم، مشخص میشود که بیشتر آنها متعلق به شرکتهای آمریکایی است. نکته دقیقاً همینجاست. اگر وبگاه و پایگاهی در ایالاتمتحده آمریکا به تهییج افکار عمومی جهت قتل شهروندان آن کشور مبادرت کند، گردانندگان آن فوراً بهعنوان تروریست تحت تعقیب قرار میگیرند و فعالیت پایگاه مزبور متوقف میشود؛ اما درصورتیکه چنین پایگاهی در راستای تفرقه و نفاق و کشتار در میان مسلمانان فعالیت کند، مادام که در تعارض با امنیت ایالاتمتحده آمریکا نباشد، فعالیتش بهصورت رسمی در پایگاههای آمریکایی جریان دارد. این دوگانگی در رفتار به این معناست که مسلمانان نسبت به شهروندان غربی، انسانهای درجه دو و فاقد اهمیتاند؛ چنانکه در جنایات مربوط به رژیم غاصب صهیونیستی نیز همین قاعده را برقرار میکنند.

از سوی دیگر باید توجه داشت که استعمارگران غالباً بهصورت مستقیم وارد عمل نمیشوند. آنان با آگاهی بر زمینههای تفرقه و تضاد، ترتیبی میدهند تا مسلمانان خود به جان هم بیفتند؛ بیآنکه بدانند اصل ماجرا از چه قرار بوده است. واکنش غربیها در قبال عملیات تروریستی القاعده و مانند آن در جهان اسلام، معمولاً محکومیت آن است؛ اما این محکومیت موجب نمیشود تا شبکههای ماهوارهای تکفیری الخلیجیه، صفا، وصال و مانند آن تحریم شوند و یا پایگاههای اینترنتی مخالفان وحدت اسلامی که به اشکال مختلف سراسر شعار قتل و کشتار را سر میدهند، از سرورهای غربی حذف شوند.

* آیا علماء اهل سنت و روشنفکران و فرهیختگان جامعه اهل سنت از سلفیها حمایت میکنند؟

- عموم علمای اهل سنت پیرو سلفیه وهابی نیستند و حتی بسیاری از آنان خود مورد حمله و طعنه وهابیان هستند و آنان که به ادبیات سلفیه آشنایند، سنت ردیهنویسی سلفیها بر عقاید دیگران را به خوبی میشناسند.

مرحوم شیخ حسن البنا که در جلسات دارالتقریب قاهره شرکت میکرد و یا مرحوم شیخ مصطفی عبدالرازق، شیخ عبدالمجید سلیم و شیخ محمد مصطفی المراغی و شیخ محمود شلتوت، عبدالمتعال الصعیدی، فتحی یَکَن، شهید شیخ محمد سعید رمضان البوطی، احمد حسن الباقوری، دکتر حامد حفنی داود، دکتر علی عبدالواحد وافی، شیخ عبدالرحیم السائح، شهید دکتر فتحی شقاقی، شیخ احمد کفتارو، شیخ محمد الحبیب بن الخوجه، شیخ احمد بدرالدین حسون و صدها شیخ و عالم و دانشمند بزرگ دیگر اهل سنت که پرچمدار وحدت اسلامی بودند، هر یک به فراخور فعالیت خویش، خدمتی بزرگ به وحدت اسلامی کردهاند. رحمت خدا بر شیخ محمد غزالی باد که با صراحت هرچهتمامتر گفت که: «اگر میتوانست گروهی از اهل سنت را برای یاری شیعه در جنگ با حزب بعث عراق اعزام کند حتماً آن را انجام میداد ولی افسوس که توان چنین کاری را ندارد.» شیخ عبدالله موصلی که از شیوخ وهابی در مصر است، در صفحه 214 کتاب «حقیقة الشیعة، حتی لا ننخدع» با خشم زائدالوصفی به مرحوم غزالی و دفاع او از فتوای شیخ محمود شلتوت در جواز تعبد به مذهب شیعه اثناعشری، حمله میکند

* مهمترین اقدام اساسی که میتوان در کاهش این جنایات علیه شیعه داشت چیست؟

- به نظر من، باید صورتمسئله شهیدان شیعه، چه در مصر و چه در پاکستان و سایر نقاط جهان را در صورتمسئله اعتقاد به صیانت قرآن از هرگونه تحریف و تغییر تعریف کنیم. دشمنان وحدت اسلامی میکوشند تا شهادت شیعیان را به موضوع شیعه در برابر اهل سنت تقلیل دهند. این در حالی است که اهل سنت در برابر شیعه نیستند، بلکه این مخالفان وحدت و تقریب مذاهب اسلامیاند که در برابر موافقان و منادیان وحدت اسلامی قرار دارند. این صورتمسئله نشان از اهمیت نقش و رسالت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی دارد که حضرت آیتالله حاج شیخ محمدعلی تسخیری خدمات بزرگی برای گسترش آن انجام دادهاند و اینک با مدیریت حضرت آیتالله اراکی مسیر وحدت اسلامی را دنبال میکند.

* دستاویز دشمنی سلفیها با تشیع چیست؟

- ما باید مسئله را در قالب مطالبه همه مسلمانان جهان تعریف کنیم. اگر شیعیان مصر به این صورت مظلومانه به شهادت میرسند، ناشی از انتشار تبلیغات دروغینی است که محور اصلی آن اتهام دروغین «اعتقاد شیعه به تحریف قرآن» است. این تبلیغات روانی موجب میشود تا جنایت قتل مسلمانان شیعه توجیه و حتی با افتخار از صحنههای آن فیلمبرداری کنند.

به نظر من ایران، در قالب نهادهای دولتی و بهویژه غیردولتی، باید پیشگام در تأسیس گنجینههای قرآن و مراکز دفاع از قرآن باشد. البته کارهای قرآنی خوبی صورت گرفته است، اما تاکید من بر ایدههایی چون ایده مرحوم آیتالله حسن سعید تهرانی است که پیشتر بدان اشاره کردم. وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و ... باید بر روی گنجینه قرآن مسجد چهلستون و مانند آن سرمایهگذاری کنند. باید آن ایده را بهعنوان راهبردی بینالمللی و با مشارکت علمای شیعه و اهل سنت، باز تعریف کرد و مراکزی با شعباتی در کشورهای مختلف و با مشارکت علمای مذاهب مختلف اسلام، فعال کرد. بهنحویکه نام ایران و شیعه در اذهان مسلمانان جهان تداعیکننده دفاع از قرآن شود. اینکه عربستان سعودی مانع توزیع قرآنهای چاپ ایران در موسم حج میشود، ریشه در سیاست آنان در به تصویر کشیدن جدایی شیعه از قرآن دارد و همین سیاست سلبی نشان از نقطهضعف اصلی آنان دارد. ما باید عملاً در اذهان مسلمانان جهان اسلام، شیعه را مطابق با حقیقت و واقعیت، یعنی جداناپذیر از اعتقاد به قرآن و صیانت آن از تحریف و تغییر ترسیم کنیم. از طریق همین گونه مراکز ارتباطات مسلمانان در فضایی دوستانه افزایش مییابد که خود موجبات همدلی بیشتر را فراهم میکند.

* پژوهشگاهها و نهادهای علمی در این میان چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟

- باید مراکز پژوهشی خفته کشور در حوزه خاورمیانه و جهان اسلام فعال شوند. پژوهشها بهجای اکتفا به ترجمه چند مقاله و مقداری نقل مطالب، جنبه اطلاعات - عملیاتی پیدا کنند. باید دائماً افراد، گروهها، جریانها، سیاستها و راهبردهای مختلفی که در جهان اسلام دنبال میشوند مورد رصد قرار گیرند. اتفاقات امروز حاصل برنامهریزیهای دیروز بازیگران آن است و شناخت بهموقع خطر، واکنش مناسب بهموقع را ممکن میسازد. این کار نیازمند تأسیس مرکزی است که جهان اسلام را به طور دائمی رصد کند. هرچه شناخت ما از دوستان و دشمنان وحدت اسلامی بیشتر شود، قدرت ما در خلق ابتکارات تقریبی بیشتر خواهد شد. دشمنان اسلام برای اغراض پلید خود، تمامی اختلافات درونی میان مسلمانان از مذاهب مختلف را رصد میکنند و آنها را بایگانی میکنند. سپس با برجسته کردن همین نقاط اختلاف، نقاط ضعف جهان اسلام را نشانه میروند. فضای سنتی مطالعاتی کشور درباره خاورمیانه و جهان اسلام به سر آمده است و برای حضور در جهان اسلام باید جدیتر به پژوهش پرداخت. مسئولان باید بهصورت دائم فعالیتهای تقریبی و ضد تقریبی را رصد کنند و محصولات فرهنگی ارائهشده به جهان اسلام را بهدقت تحلیل کنند. از این طریق میتوان با سلایق و فضای مصرف تولیدات فرهنگی وبگاههای سلفی آشنا شد. فرمایش مقام معظم رهبری درباره بیداری اسلامی آن نیست که راجب به بیداری اسلامی سخن بگوییم، بلکه آن است که در مواجهه با جهان اسلام بیدارباشیم. این بیداری جز از راه رصد دائمی و ایجاد نظام بایگانی قابل رجوع برای دستاوردها و تجربیات گذشته، بهدست نمیآید.

چندین سال پیش در جلسة دفاعیه رسالهای حضور داشتم که دانشجو بر مبنای رویکرد نظری عمدتاً غربی، در پی یافتن مبانی فلسفی آرای فقهی امام (ره) بود. همچنین در مقالاتی دیده می شود که بحث از مبانی حکمت صدرایی امام در فقه ایشان میشود. در اینگونه موارد گفته نمیشود که این برداشت شخص نویسنده از کلام امام است و نه نظر حضرت امام (ره) در اینکه حضرت امام خمینی (ره) حکیم هم بود شکی نیست. در عظمت فلسفه و حکمت اسلامی نیز هیچ تردیدی وجود ندارد. اما در اینجا چند نکتة بسیار مهم موجود است:

اول آنکه ما از شاگردان حکمت امام و یا علامه طباطبایی، حتی یک مورد سراغ نداریم که پیش از رسیدن به سطح خارج فقه، اجازه حضور در دروس اختصاصی حکمت آنان را یافته باشند. بزرگان حکمت اسلامی به خوبی و با هوشمندی تمام، متوجه شده بودند که نباید حکمت صدرایی را دم دستی کرد و به هر کسی سپرد. خطر گسترش بی ضابطه حکمت صدرایی کمتر از خطر گسترش فلسفههای مادی غرب نیست. امام خمینی ^(ره) در نامهای به یکی از شاگردان خود به نام سید ابراهیم خویی معروف به مقبرهای که در «صحیفه امام» موجود است، مینویسد که او هر آنچه را كه از امّهات اصول حكمت متعاليه مى دانسته به وی منتقل کرده است و چنین هشدار میدهد که «مكرر مى گردانم وصيت خود را به آنچه كه مشايخ عظام به ما سفارش كردند؛ و آن، فاش نساختن اسرار معارف است مگر به اهلش، و دهان نگشودن به حقايق عوارف مگر در محلش.»

دوم آنکه حکمت متعالیه متضمن سیر و سلوک است و این امر، هم استاد، هم استعداد و هم قابلیت میخواهد. وقتی عرفان را از حکمت متعالیه برداریم، آن دیگر حکمت متعالیه نیست. دم دستی شدن این حکمت متضمن تهی شدن از روح بلند است که حتی آسیب دنیوی کردن معارف بلند الهی را در خود مستتر دارد.

سوم اینکه اقتضای حکمت، اجتناب از خلط روشهای علوم اسلامی است. مرحوم علامه حسینی طهرانی در بیان حالات علامه طباطبایی، مینویسد که ملا محسن فیض کاشانی از شخصیتهای محبوب علامه بود و دلیل آن هم این بود که فیض کاشانی در فقه، فقیه، در تفسیر، مفسر، در فلسفه، فیلسوف و در اخلاق، اخلاقی بود. فقه امام مسیری مشخص دارد و به تعبیری شناسنامهدار است و نیازی به صدور شناسنامههای فلسفی ندارد. امام از قدماء به شیخ طوسی و از متأخران به صاحب جواهر توجه دارد و تاکید او بر فقه سنتی به سبک صاحب جواهر بسیار رسا و روشن است و در وصیتنامه ارزشمند ایشان ثبت شده است و در بیانی معروف تاکید میکند اگر همه چیز اسلام به جز فقه آن از دست برود، بازهم اسلام قادر به بقا خواهد بود ولی اگر فقه اسلامی از میان برود، اسلام از دست میرود.

مدتی پیش یکی از اساتید دانشگاه ابراز خوشحالی میکرد که حتی در واحدهای دانشگاهی در شهرستانهای کوچک هم حکمت صدرایی تدریس می شود و آن را در راستای مواجهه با تهاجم فرهنگی غرب میدانست. چنین طرز فکری صحیح نیست. در آموزش سنتی حکمت صدرایی، که ضامن بقای آن بوده است، افراد قابل باید با همان معیارهای علامه طباطبایی و سایر اساتید بزرگ حکمت متعالیه گلچین شوند چرا که حلقههای سنتی حکمت متعالیه بزرگان دین را به خود دیده است، اصالتی که با تبدیل حکمت متعالیه به واحدهای درسی چند ترم دانشگاهی، و بدون سالها مجاهده و سیر و سلوک صحیح هرگز ظاهر نمیشود.

مفهوم شیعهشناسی - دکتر کامیار صداقت ثمرحسینی

شیعهشناسی به مجموعه مطالعاتی اطلاق میشود که از بیرون به مطالعة شیعه میپردازند. توجه شود که به عالمان شیعی، شیعهشناس نمیگویند بلکه آنان را با عناوینی چون مورخِ یا فقیه و یا محدث و مانند آن، همگی با پسوندِ شیعی، اطلاق میکنند. شیعهشناسان خود بر دو گروه هستند: شیعهشناسان مسلمان و شیعهشناسان غیرمسلمان. تفاوت بین این دو در آن است که شیعهشناسانِ مسلمان، بنا بر مذهب خود، به عنوان یک مسلمان موضعی در قبال شیعه، اعتقادی میگیرند. این موضعگیری خود بر دو قسم است: یا آنها موافق تقریب مذاهب اسلامی هستند و یا مخالف آن.

اما شیعهشناس غیرمسلمان، مثلاً غربی، از بیرون از اسلام به شیعه میپردازد و البته هرچند شیعهشناسی شغل اوست، اما عاری از موضعگیری نیست. به هرحال این واقعیت را باید در نظر گرفت که اروپا در همسایگی جهان اسلام است و منافع و امنیت خود را در گرو شناخت جهان اسلام میبیند. در اینجا میتوان آن را از زاویة استعمار نیز مشاهده کرد، کما آنکه ادوارد سعید و پارهای از منتقدان شرقشناسی چنین نظری را داشتهاند. اما شخصاً ترجیح میدهم در کنار توجه به استعمار نو، عامل قابلیت پذیرش آن را نیز که مورد تاکید مالک بن نبی بود، اضافه کنم. استعمار نمیتواند در ملتی نفوذ کند مگر آنکه قابلیت پذیرش استعمار در میان آنان حاصل شود که این قابلیت توسط استعمارگران همواره تشدید شده است. اما در ادامه تعریف شیعهشناسی، باید اضافه کرد که بر اساس تعریف شیعهشناسی، شیعهشناس کسی است که عمل شیعهشناسی را انجام میدهد. چنانکه گفته شد شیعهشناسی در غرب با شیعه شناسی در جهان اسلام متفاوت است و هر یک لوازم و تبعات خاص خود را دارا هستند. عمده توجه و تمرکز من بر شیعهشناسی شاخة اسلامی با تاکید بر جهان عرب است.

این را نیز باید افزود که بنا بر تعریف فوق از شیعهشناسی، میتوان شناخت زیدیه در قبال شیعه دوازده امامی را نیز به عنوان مطالعة شیعهشناسی تلقی کرد. زیدیه به عنوان یکی از مذاهب شیعی، و به رغم برخی اشتراکات اعتقادی، هویتی مستقل از شیعهدوازده امامی دارد. بدین ترتیب نگاه آنان به شیعه دوازده امامی نگاهی از بیرون است.

چه نوع مباحثی در شیعهشناسی مطرح است؟

مطالعة شیعهشناسی شامل بررسی میراث منقول و معقول شیعی و رفتار و کردار و عقاید و باورهای شیعیان است. البته تنها به بیان دیدگاههای مطرح شده درباره شیعه منحصر نمی شود و افق وسیعتری مورد نظر است. یکی از آنها شناسایی دوستان و دشمنان شیعهشناسان و مهمتر از آن، درک منطق حاکم بر دوستیها و دشمنیهای آنان است. شناخت ما به هر میزان، از این تعارضات افزایش یابد، به همان میزان تواناییها و امکانات ما در مسیر وفاق و تقریب میان مذاهب اسلامی افزوده میشود. یافتن وجوه اختلاف باید در خدمت تقریب و همدلی میان پیروان مذاهب اسلامی باشد. نباید هیچیک از زمینههای تضاد در آثار سلفیه را جدا از دیگری تلقی کرد. شیعهستیزی پیروان سلفیه، بخشی از یک تضاد بسیار وسیعتر است که در آثار سلفیه دیده میشود. برای مثال این تنها شیعه نیست که برخی از روایات صحیحان یعنی دو کتاب روایی مهم صحیح بخاری و صحیح مسلم را نمیپذیرد، بسیاری از عالمان اهل سنت نیز برخی از روایات دو کتاب مذکور را با قاطعیت رد کردهاند. از آن جمله میتوان به مصلحان مصری مانند محمد عبده، محمد رشید رضا، محمود شلتوت، المراغی، ابو ریه و دیگران اشاره کرد. حتی از شیوخ سلفی نیز کسانی به رد برخی از روایات صحیحان پرداخته اند مانند محمد الشنقیطى الجكنى، در کتاب (مجالس مع) که احادیثی از بخاری را مانند حدیث (ان ابی و اباک فی النار) را ظنیالدلاله و در تعارض با قرآن میداند. یا محمد سلیمان الأشقر که از شاگردان برجستة بنباز بود و در سال 2009 میلادی از دنیا رفت، روایت ابوبکره در كتاب صحیح بخاری را زیر سئوال برد که تفصیل آن را در مجلد اول کتاب شیعهشناسی اهلسنت آوردهام که اخیراً از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است. اینجا را کلیک کنید

حتی ناصرالدین آلبانی نیز در چند مورد روایاتی از صحیحان را ضعیف دانسته است و به برخی از راویان صحیحان خرده گرفته است. ردیهها و نیز دفاعیهها دربارۀ آثار او بسیار است. محمود سعید ممدوح در رد او رسالهای را با عنوان «تنبیه المسلم الى تعدی الالبانی على صحیح مسلم» نوشته است. همچنین احمد امین، طه حسین، اسماعیل ادهم در مصادر التاریخ الاسلامی، عبدالوارث كبیر در مقالۀ «لیس کل ما فی البخاری صحیحاً»، در مجلۀ کویتی العربی که در سال 1966 میلادی منتشر شد، یا جمال البنا، فرزند استاد حسن البنا, که كتابِ «تجرید البخارى و مسلم من الاحادیث التى لا تُلزم» را در نقد صحیحان نگاشته است. محمد حسین هیکل و یا السید صالح ابوبکر در کتاب «الأضواء القرآنیة فی اکتساح الأحادیث الإسرائیلیة و تطهیر البخاری منها» و یوسف قرضاوی از دیگر منتقدان برخی از روایات صحیحان هستند. علی الحلبی از شاگردان اردنی ناصرالدین آلبانی، در یادداشتی در سایت رسمی خود نوشته که با گوش خودش شنیده, یوسف قرضاوی، در ضمن مناقشهای در باب تظاهرات، حدیثی از صحیح مسلم که آن حدیث حذیفه در وجوب اطاعت از امیر است، را ضعیف دانسته و از این موارد بسیار است.

من مخصوصاً این اسامی را بیان کردم و شاید شماره آنها تنها در در دوران معاصر بالغ بر صد نفر نیز بشود. غالب این افراد در داستان شیعهشناسی که شاید در موارد بسیاری بتوان آن را شیعهستیزی نامید، جایی دارند. در آثار سلفی، گاه به نظرات احمد امین، مانند دیدگاه او در انتساب شیعه به یهودیت (قصه عبدالله بن سبأ) به عنوان تحقیقی ارزشمند استناد میکنند اما اشاره نمیکنند که در آثار وجاهایی دیگر، همین احمد امین را به دلیل نظراتش دربارة روایات بخاری، جنایتکار در حق دین و شریعت میدانند. ما باید این «جاهای دیگر» را در شیعهشناسی بیابیم. بنابراین شیعهشناسی مطالعهای بسیار وسیعتر از مطالعة دیدگاههای موافقان و مخالفان شیعه دربارة شیعه است. طبیعی بخشی از این مباحث به حوزههای کلامی، تاریخِ اسلام، فقه و مطالعاتِ فرهنگی باز گردد که من تنها از باب نمونه به یکی از آنها اشاره کردم.

برخورد شیعهشناسی با انقلاب اسلامی ایران

دو حلقة اصلی در انقلاب اسلامی حضور داشتهاند که موجب شدند تا امکان پذیرش ظلم از میان برود. این موضوع را در مقالهای با عنوان «انقلاب اسلامی ایران و مجددان بزرگ مذهب شیعه» در شماره 31 فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی ایران، تشریح کردهام. حلقة اول مجددان معاصر مذهب شیعه بودهاند که هر یک در حوزهای دست به تجدید حیات فکری شیعه زدهاند. آنها عبارتاند از: علامه امینی (فقه تاریخ)، علامه طباطبایی (تفسیر قرآن) و امام خمینی (فقه سیاسی) حلقة دوم حلقة علمای تقریب مذاهب اسلامی است. متاسفانه به نقش هر دوی این حلقههای هویت بخش در تکوین هویت جامعة ایرانی و پیدایش انقلاب اسلامی ایران کمتر توجه شده است. علامه امینی تقریباً از سرفصلهای دانشگاهی حذف شده است. در غیاب علامه امینی در علوم انسانی کشور است که تاریخنویسی مبتذل بازاری جایی برای عرضه پیدا میکند. من تاکنون کتابی در روش تحقیق را ندیدهام که به تفصیل به روششناسی امینی در الغدیر پرداخته باشد و آن را به دانشجویان منتقل کند. (اینجا را کلیک کنید. ) دربارة تقریب و انقلاب اسلامی نیز کمتر کتابی به جایگاه مهم آن در تبیین انقلاب اسلامی پرداخته است و البته آثار آیت الله تسخیری بهترین آثار در فهم اندیشة تقریبی بر پایة آرمان مرحوم حضرت امام ^(ره) هستند. وقتی ماهیت انقلاب اسلامی ماهیتی تقریبی باشد، طبیعی است که انقلاب اسلامی ایران در محور توجه شیعهشناسی معاصر خواهد بود. دوستان این انقلاب در جهان اسلام معتقدان به تقریب مذاهب اسلامی اند و دشمنان انقلاب اسلامی دشمنان تقریب مذاهب اسلامی هستند. امروزه کمتر کتابی از سوی مخالفان تقریب مذاهب اسلامی منتشر میشود که در نقد شیعه، به انقلاب اسلامی، و امام خمینی نپرداخته باشند. هرچند اصول کلی شیعهشناسی مخالفان تقریب، همچنان بر پایة طرح کلی است که از آثار ابنتیمیه به ما رسیده است.

بنابراین باید گفت که دو شیوة کلی برخورد با انقلاب اسلامی موجود است. شیوة معتقدان به تقریب مذاهب اسلامی که دوستدار انقلاب است و شیوة مخالفان تقریب مذاهب اسلامی که دشمنان انقلاب اسلامی هستند.

من در پژوهشی که درباره رسانههای اینترنتی مخالف تقریب مذاهب اسلامی انجام دادهام و انشاء الله به زودی منتشر خواهد شد، متوجه شدم که اولاً سایتهای اصلی ضد تقریب که در فهرست پیوندهای دوست ردوبدل میشوند، بسیار محدودند. ثانیاً حرکت اصلی فعالیت بر ضد شیعه، به سایتهای اجتماعی و اشتراک فایل مانند فیسبوک و یوتیوب کشیده شده است. همچنین فعالان اصلی ضد شیعه در اینترنت نیز شامل تعداد محدودی هستند که معمولاً در شبکههای ماهوارهای سلفی نیز فعالیت دارند. اما نکتة مهم آن است که غالب شیعهشناسان مخالف تقریب تحصیلکردة یی از مراکز دانشگاهی عربستان سعودی اند و یا یک یا چند تن از شیوخ سلفی سعودی، از مشایخشان بوده است.

مثلاً از فارغالتحصیلان دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعودی میتوان به عبدالرحمن الدمشقیه (لبنانی)، محمد العریفی (سعودی)، حسن الحسینی (بحرینی)، حمد التویجری (سعودی)، راشد الزهرانی (سعودی)، محمد حسان (مصری)، صالح حسین سلیمان الرقب (فلسطینی)، و از دانشگاه اسلامی مدینه میتوان به ربیع المدخلی (سعودی)، محمد علی فرکوس (الجزایری) اشاره کرد که اسامی آنان بسیار است.

برخی دیگر از کسانی که متاثر از شیوخ سلفی سعودی هستند عبارتاند از: احمد النقیب (مصری)، راغب السرجانی (مصری)، محمد حسین یعقوب (مصری)، عبدالله الموصلی (مصری)، مسعد انور (مصری)، علی محمد الصلابی (لیبیایی)، عثمان الخمیس (کویتی)

نیز پارهای از شیعه شناسان معاصر سلفی از شاگردان آلبانی هستند. برای مثال عدنان عرعور (سوری)، علی الحلبی (اردنی)، علی الرملی (اردنی) حسن ابوالاشبال (مصری)، سعید بن عبدالعظیم (مصری)، ابی اسحاق الحوینی (مصری) از آن زمرهاند. وقتی این شناخت برای ما حاصل شود، موضوع مواجهه ما با تبلیغات ضد شیعی متحول میشود.

از سویی متوجه می شویم که اصل مسئلة برخورد تکفیری با شیعه در اینترنت نیست، بلکه در مراکز دانشگاهی است. بنابراین این توان را مییابیم که به جای آنکه با محصولات شیعهشناسی تکفیری درگیر شویم، با منطق حاکم بر آن مواجه شویم. زیرا دیگر تعدد ملیتها گول زننده نخواهند بود اگر به منشأجغرافیای فکری آنان در مواجهه با شیعه توجه کنیم. بنابراین پاسخ علمی و راهبرد عملی ما در اینترنت بسیار بهتر از آنچیزی می شود که اکنون موجود است.

نیز با بررسی این موضوع متوجه چند مسئلة دیگر میشویم و آن وجود برنامهای هدفمند در تغییر شجرهنامههای علمی شیوخ اهل سنت است. نسل علمای بزرگ مصری چون محمد عبده، عبدالمجید سلیم، مصطفی مراغی، محمود شلتوت، السید سابق، محمد غزالی و بسیاری دیگر متاثر از شیوخ سلفی حجاز نبودهاند، ولی به تدریج کوششی هدفمند برای تغییر شجرهنامههای شیوخ سلفی در جریان است که در ادامه همین افراد شاگردان خود را در جوامع خود به سبک سلفیه سعودی تربیت میکنند. این را تنها افرادی متوجه میشوند که منبعشناسی کرده و جهان اسلام را به خوبی رصد کرده باشند. درست کردن سایت برای پاسخ دادن به شبهات موجود خوب است، اما علاوه بر آن باید روابط قوی دانشگاهی برقرار کرد که در این مجال اندک نمیتوانم وارد آن شوم.

چه باید کرد؟

مقدم بر هر کار اصلاح خودمان است. نقد عملکرد خویش و اصلاح عیوبمان اهمیت دارد. برای مثال باید در مقابل فشار هنجاری منفی در دانشگاهها ایستاد. برای مثال، بسیاری از دفاعیههای پایاننامههای دانشگاهی در سایهای از تعارفات میان اساتید میگذرد. گویی اگر استاد داور نقدی بر رسالهای کرد، توهین به استاد راهنما خواهد بود. حتی گاه دیده میشود که اشخاص تحمل اینکه نظراتشان مورد بررسی قرار گیرد را ندارند! اینها نشانهای است از آنکه دیدگاه توحیدی و قرآنی در اعمال و رفتارهای ما تضعیف شده است. فرهنگ سنتی حوزههای علمیه شیعه فرهنگی بسیار درخشان بوده است زیرا این امکان را به هر محقق میداد تا بتواند اظهار نظر کند، در یکی از واحدهای دانشگاهی شنیدهام که اساتید راهنما و مشاور رسالهای، به دلیل نقد استاد داور، جلسة دفاعیه را ترک کردهاند. این روندی بسیار خطرناک است که جلوی شناخت صحیح را میگیرد.

ما باید بیاموزیم که چگونه شناخت صحیح را کسب کنیم. در موضوع مهمی چون بیداری اسلامی، مراد مقام معظم رهبری از بیداری اسلامی این نیست که ما دربارة بیداری اسلامی صرفاً حرفهایی قشنگ بزنیم، بلکه مسئلة اصلی ایشان آن است که در قبال جهان اسلام بیدار باشیم. این بیداری اتفاقی حاصل نمیشود. ما در صورتی که پنجاه سال به گونهای انتزاعی، و بی خبر از وقایع جهان اسلام، دربارة بیداری اسلامی سخن برانیم، هیچ اتفاقی نمیافتد. اما اگر تنها پنج سال جهان اسلام را رصد کنیم، و نقشة دوستان و دشمنان خود در جهان اسلام را ترسیم کنیم، و بدانیم چه کسی با چه کسی دوست است و چه کسی با چه کسی دشمن؟ دیگر حرف نمیزنیم بلکه عمل میکنیم. از این رو واقعاً نیازمند تاسیس مرکزی هستیم که امکانات مناسب که جهان اسلام را به طور دائمی رصد کند و گزارشهایی منظم از وضعیت جهان اسلام را ارائه دهد. هرچه شناخت ما از مخالفان تقریب بیشتر شود، قدرت ما در خلق ابتکارات تقریبی بیشتر خواهد شد.

در این راستا ابتدا باید به بسامد آماری پدیدهها در جهان اسلام توجه کرد. یعنی باید دید که چه موضوعاتی شایع میشوند. از این طریق میتوان رویه های اصلی در جهان اسلام را از رویههای فرعی آن جدا کرد. سپس باید به بایگانی منظم دادهها جهت پژوهشهای بعدی مبادرت کرد. مایة تأسف است که کتابخانهها و مراکز پژوهشی ما سایتهای ریاست جمهوری سابق عراق، یا معمر قذافی، بن علی و صدها مورد دیگر را در سیدیهای مشخصی بایگانی نکردهاند. در حالی که اینگونه سایتهای رسمی که مشتمل بر تصاویر، فرمانها و نامهها و اخبار رسمی زمانه خودشان هستند، از منابع مرجع محسوب میشوند. مراکز پژوهشی غربی توجه ویژهای به بایگانی اینگونه اسناد میکنند تا در مطالعات بعدی، محققان از کشورهای و ملیتهای مختلف محتاج بذل و بخشششان باشند. به خاطر دارم دو سال پیش در خبری رسمی خواندم که تنها دانشگاه استنفورد بایگانی بیش از 600 سایت ایرانی را در دستور کار خود قرار داده است، زیرا به ارزش آتی چنین محصولاتی توجه خاص دارند.

ضرورت رصد مخالفان تقریب

جدیت را در هر حال باید داشت. سالها پیش در جلسات درس تفسیر حضرت آیت الله سیبویه که در مدرسه حضرت امام حسین (علیهالسلام) مشهد شرکت میکردم به خاطر دارم ایشان در یکی از آن جلسات روایتی را با این مضمون می خواند که بت پرستان برای جلب یاری بتهایشان، هرچه در توان داشتند رو می کردند. گریه و زاری می کردند، خود را به خاک می مالیدند و مانند آن، ایشان در روایت را می خواند و اشک میریخت. میفرمود آن بتپرستان چقدر در عقیدۀ باطلشان جدی بودند و متاسفانه برخی از ما در عقیدۀ صحیحمان جدی نیستیم. قریب همین مضمون را بارها و بارها از زبان مرحوم حضرت آیت الله واله کاشمری شنیدم که به حق زبان گویای اهل بیت علیهم السلام بودند. (رحمه الله علیه)

در خصوص تعداد مخالفان سلفی باید به نظریۀ «مارپیچ سکوت» توجه کنیم. بر اساس آن نظریه، هر چه یک اقلیت فعال باشند و اکثریت خاموش، به تدریج اقلیت در مکان و منزلت اکثریت قرار میگیرد و اکثریت به مثابۀ اقلیت در مییابد. محمد عماره مصری درست می گوید که تعداد پیروان سلفیه با در نظر گرفتن جمعیت مسلمانان جهان بسیار اندکند، ولی اکثریت در تبلیغات رسانهای با اکثریت واقعی لزوماً یکی نیستند. کاری که آنها دنبال میکنند در دراز مدت تغییرات فرهنگی گستردهای را در جهان اسلام به دنبال خواهد داشت.

مثالهایی از شیعهشناسی مخالفان شیعه و تقریب

برای نمونه، عبد العزيز البداح یکی از نویسندگانی است که به شیعه پرداخته و چند کتاب در این زمینه دارد. او در یکی از آثارش با نام حركة التشيع في الخليج العربي (و باید مینوشت الخلیج الفارسی) قدرت شیعه را در مرجعیت دینی یکپارچهاش میداند و معتقد است در تقابل شیعه، باید چنین مرجعیتی را در میان اهل سنت نیز درست کرد. نظیر این گفته را در مصاحبههای عبدالله فهد النفیسی کویتی که دارای دکتری علوم سیاسی از دانشگاه آکسفورد است و به محافل سعودی بسیار نزدیک، شنیدهام.

همچنین عدهای از سلفیها در سخنرانیهای خود به ضرورت توجه حاکمان عرب به فروپاشی اجتماعی ایران از درون نظام توجه کردهاند. ایدهای که به دنبال آشوبها و اغتشاشات خیابانی سال 1388 شمسی به عنوان گزینهای مورد توجه برخی از شیوخ منطقه قرار گرفته است. یکی از این افراد ولید الرشودی رییس بخش مطالعات اسلامی دانشکده معلمان ریاض و استاد دانشگاه ملک سعود است که در شبکه ماهوارهای صفا آن را مطرح کرده است. رصد اینگونه مطالب بسیار اهمیت دارد.

همچنین باید به مراکز مطالعاتی اشاره کرد که عهدهدار رصد جهان اسلام هستند. یکی از آنها مرکز التأصیل للدراسات و البحوث است که دکتر عبدالرحيم السلمي استاد دانشگاه ام القری ریاست آن را بر عهده دارد. یکی از بخشهای مهم فعالیت آن در حوزة فرق و مذاهب است. شناخت پژوهشگران و پژوهشهایی که در این مرکز دربارة شیعه و ایران می شود، بسیار اهمیت دارد به ویژه آنکه ما را متوجه نوع شناخت آنها از خودمان میکند. از میان دیگر مراکز مطالعاتی، میتوان به مرکز الدین والسیاسه اشاره کرد که زیر نظر خالد عبدالله المشوح فعالیت میکند. مشوح فارغ التحصیل دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود است و به رصد جریانهای اسلامی در منطقه، به ویژه سلفیه علاقه خاصی دارد. اما مرکز دیگری که ظاهری تخصصیتر دارد، مرکز الإمارات للدراسات و البحوث، زیر نظر پادشاهی امارات است که کتابهایی را دربارة کشورهای منطقه و جهان اسلام و از جمله ایران منتشر کرده است و دانستن آنها بسیار اهمیت دارد. ما باید بدانیم چه کسانی، در حال پژوهش دربارة چه موضوعی از موضوعات جهان اسلام هستند. بر اساس نظریة گفتمان، گفتمان حاصل گفتن است. همانگونه که بنای ساختمان حاصل ساختن است. هریک از این مراکز تحقیقاتی درصدد ایجاد گفتمانی دربارة موضوعات پژوهشی خود و غلبة آن بر سایر گفتمان هاست. البته من شخصاً پیرو نظریههای گفتمانی نیستم اما دانستن آن دربارۀ شناخت اتفاقات پیرامونیمان اهمیت دارد. این در حقیقت ضرورت منبعشناسی را به عنوان فعالیتی راهبردی نشان میدهد. نهایتاً نقشهای از اسامی افراد و پژوهشهایی به دست میآید که دربارة سیاستها و راهبردهای ایران نوشته شده است. تفصیل این موارد را در مجلدات دوم و سوم کتاب شیعهشناسی آوردهام که انشاء الله مفید واقع میشود.